ترکیب و ارزش تعذیه ای آغوز

آغوز سرشار از پروتئین‌های مهم است که اهمیت ایمنوگلوبولین‌ها در این میان بسیار حیاتی است. این پروتئین‌ها نقش ایمنی گوساله نوزاد را تا زمانی که هنوز سیستم ایمنی بدن شکل نگرفته، بر عهده دارند. ترکیب و غلظت پروتئین‌های آغوز در جدول 1 نشان داده شده است.

علاوه بر این، آغوز سرشار از سایر مواد مغذی نظیر ویتامین‌ها و مواد معدنی است که در رشد و نمو اولیه گوساله نقش بسیار کلیدی دارند. آغوز در مقایسه با شیر، غلظت بالاتری از کلسیم، فسفر، سدیم، منیزیم، آهن، سلنیوم، مس و روی دارد، اما غلظت پتاسیم و منگنز آن کمتر است. در این میان، نقش کلسیم در رشد اسکلت بدن بسیار ضروری است و میزان جذب آن در گوساله‌های جوان (تا سن ۱۰ روزگی) می‌تواند به ۹۹ درصد برسد و با افزایش سن کاهش یافته به طوری که در گاوهای بالغ به 22 درصدکاهش می‌یابد. آغوز منبع مهمی از ویتامین‌های ضروری برای سلامت و رشد گوساله نوزاد است و تأخیر در مصرف آغوز می‌تواند رشد و نمو را مختل کرده و حساسیت به بیماری‌های عفونی را افزایش دهد. ویتامین‌های محلول در چربی (ویتامین‌های A، E و D) در آغوز در غلظت‌های بالاتری نسبت به شیر وجود دارند. شایان ذکراست که آغوز حاوی الیگوساکاریدهایی برای رقابت با میکروب‌های مضر و کمک به جلوگیری از استقرار این میکروب‌ها در روده گوساله دارد و می توان گفت آغوز نقش پری بیوتیکی دارد.

اثرات و کیفیت آغوز

علاوه بر کاهش بیماری و مرگ و میر در دوره قبل از شیرگیری، اثرات طولانی مدت دریافت ایمنی غیر فعال شامل:

• کاهش مرگ و میر در دوره بعد از شیرگیری
• بهبود رشد
• کاهش سن اولین زایش
• تولید شیر بیشتر در زایش اول و دوم
• کاهش تمایل به حذف تا انتهای اولین شیردهی

فواید آغوز با کیفیت در زمان مناسب می‌تواند به اثرات محافظتی ایمنوگلوبولین ها و همچنین مواد مغذی و ترکیبات زیست فعال آن مربوط باشد که رشد و توسعه گوساله و سلامت آن را تضمین می نماید.

در گوساله های با نقص انتقال ایمنی غیر فعال، زمانی که سطح ایمنو گلوبولین g سرم آنها در 24 تا 48 ساعت پس از زایش کمتر از 10 گرم در لیتر باشد، مرگ و میر گوساله ها زیادتر خواهد شد. تحقیقات نشان داد که با افزایش غلظت ایمنوگلوبولین‌ها،  مرگ و میر کمتر می‌شود. از این نظر، کیفیت آغوز را بر اساس غلظت ایمنو گلوبولین g سرم و پروتئین سرم می توان دسته‌بنده کرد (جدول 2).

جدول 2: کیفیت آغوز بر اساس غلظت ایمنو گلوبولین g و پروتئین سرم

تاثیر فاکتورهای مختلف در تولید آغوز

­­تنش گرمایی در دوره خشکی نیز حجم آغوز تولیدی و غلظت ایمنوگلوبولین را ممکن است کاهش دهد. در توجیه دلیل آن می‌توان گفت که تنش گرمایی مصرف خوراک را کاهش داده و جریان خون به پستان را کم کرده و مواد مغذی و ایمنوگلوبولین آغوز را کاهش می دهد. از سوی دیگر، در زمستان نیز تنش سرمایی و نیاز به مواد مغذی بیشتر و همچنین با کاهش طول روز می تواند تولید آغوز را کاهش دهد. طول روز می تواند بر غلظت ملاتونین و پرولاکتین موثر باشد، که هر دو در ساخت آغوز موثر هستند. از این رو، در شرایط تنش گرمایی لازم است تمهیدات کافی برای کاهش اثرات منفی آن بر گاوها و تلیسه های انتظار زایش و در زمان زایش و همچنین بانک آغوز منجمد برای زمان‌های کمبود آغوز یا کیفیت پایین آغوز ضروری است.

طول دوره خشکی نیز بر میزان تولید آغوز موثر است. گاوهای با دوره خشکی خیلی کوتاه (زیر 21 روز) حجم آغوز و ایمنوگلوبولین کمتری تولید می کنند. مشخص گردیده که یک دوره 60 روز خشکی در گاوهای شیری، می تواند آغوز کافی برای گوساله تولید کند. میزان تولید آغوز در گاوهای با دوره خشک 60 روزه نسبت به آنهایی که دوره خشکی خیلی کوتاه داشتند،  2/2 لیتر بیشتر بوده است.

زمان دوشش نیز فاکتور بسیار مهمی در میزان تولید آغوز است. غلظت ایمنوگلوبولین‌ها در زمان زایش حداکثر بوده و با تاخیر ایجاد شده در زمان دوشش غلظت آنها کاهش می یابد. به ازای هر ساعت تاخیر در دوشش آغوز، غلظت ایمنوگلوبولین 7/3 درصد کاهش می‌یابد و دلیل آن رقیق شدن آغوز می باشد. تاخیر 6، 10، و یا 14 ساعته باعث کاهش 17، 27 و 33 درصدی ایمنوگلوبولین‌ها در آغوز می شود.

ارزیابی کیفیت آغوز

بررسی های چشمی در مورد کیفیت آغوز قابل اعتماد نیست و لازم است از ابزارها و روش‌های مناسب علمی کمک گرفت. کلسترومتر، وسیله ای برای تخمین ایمنوگلوبولین با اندازه گیری چگالی نسبی برای تشخیص آغوز با کیفیت بالا و کیفیت پایین می باشد. چگالی نسبی بالاتر از 050/1 می تواند نشان دهنده کیفیت مناسب آغوز با بیش از 50 گرم ایمنوگلوبولین در لیتر باشد. البته دما و چربی آغوز می تواند در نتیجه تفاوت ایجاد کند. اخیرا روش رفرکتومتر که غلظت مواد جامد را اندازه می گیرد، در ارزیابی آغوز مورد استفاده قرار گرفته است  و نشان داده که می تواند شاخصی از ایمنوگلوبولین آغوز باشد. این روش کمتر تحت تاثیر دمای آغوز قرار می گیرد. از این نظر، شاخص بریکس بین 18 تا 23 درصد نشانه کیفیت خوب آغوز می باشد. بهترین حالت زمانی است که بیش از 90 درصد از نمونه های بررسی شده آغوز باید ایمنوگلوبین 50 گرم در لیتر و یا بریکس 22 درصد داشته باشند.

تغذیه آغوز

گوساله ها باید در اولین بار به مقدار 10 تا 12 درصد از وزن بدن آغوز دریافت نمایند (3 تا 4 لیتر). در پژوهشی، گوساله هایی که در زمان تولد 4 لیتر آغوز و 12 ساعت بعد 2 لیتر دیگر دیگر دریافت کردند غلظت ایمنوگلوبولین بیشتری (1/31 گرم در لیتر) در مقایسه با آنهایی که فقط دو لیتر آغوز در زمان تولد و 2 لیتر دیگر در  12 ساعت بعد از تولد دریافت کردند، داشتند (5/23 گرم در لیتر). نشان داده شد که گوساله های براون سوییس که 8/3 لیتر آغوز در مقایسه با 9/1 لیتر در اولین تغذیه دریافت کردند افزایش وزن بیشتر و تولید شیر بیشتر در شیردهی اول و دوم خود داشتند.

تغذیه مستقیم از مادر چندان مورد قبول نیست، زیرا حجم مصرف آغوز مشخص نبوده و گوساله در ساعات اولیه ممکن است توانایی خوردن حجم کافی نداشته باشد. تغذیه اجباری با لوله مخصوص نیز ممکن است شانس تشکیل ناودان مری را کاهش داده و آغوز به شکمبه راه یابد و در آنجا تجمع نماید. البته تا سه ساعت این ترکیبات از پیش معده به شیردان و روده خواهند رسید. در کل بین روش لوله و تغذیه با بطری با سرپستانک زیاد متفاوت نبوده و ایمنی برابری ایجاد می کند. برخی گوساله ها 4 لیتر را مصرف می کنند ولی برخی فقط در زمان تغذیه از بطری سر پستانک دار فقط می توانند 2/2 لیتر آغوز مصرف کنند و لذا بقیه آغوز باید یا به روش اجباری با لوله و یا در 6 ساعت بعد با بطری تغذیه شود. تجربه فرد تغذیه کننده اجباری با لوله و همچنین بهداشت تجهیرات بسیار مهم می باشد.

جمع بندی

استاندارد طلایی در تشخیص نقص سیستم ایمنی ایمنوگلوبولین، غلظت بیش از 10 گرم در لیتر سرم می‌باشد. نمونه گیری از 12 گوساله و ارزیابی پروتئین تام با بیش از 80 درصد از گوساله‎ها بیش از 5/5 گرم پروتئین تام یا بیشتر داشته باشند و یا این‌که بیش از 90 درصد گوساله ها بین 5 تا 2/5 گرم در دسی لیتر پروتئین تام داشته باشند، نشان دهنده موفقیت برنامه آغوز‌دهی است.